Місце
Обсерваторія і планетарій Чеські Будейовіце
Обсерваторія і планетарій у Чеських Будейовіце стоять у парку Гаєчек біля річки й виросли з громадської збірки, організованої в 1920-х групою астрономів-аматорів — без мецената, лише членські внески й дари. Відкриття відбулося 14 листопада 1937 року як другої громадської обсерваторії в Богемії після Ондржейова, і до середини 1950-х нею керували виключно волонтери. Сьогодні проектор Zeiss 1961 року все ще працює після понад шістдесяти років, а установа має друге, важчедоступне місце роботи високо на Клеті, де подружжя астрономів відкрило понад тисячу астероїдів.
Як виникла обсерваторія, якої ніхто не замовляв
У 1920-х астрономи-аматори зібрали громадську збірку — членські внески й дари, без єдиного мецената. 14 листопада 1937 року обсерваторія відкрилася як друга громадська в Богемії після Ондржейова. До середини 1950-х нею керували волонтери.
Прибудова з іншої епохи й фільм, що, можливо, в ній ожив
Функціоналістське ядро тримає купол телескопа; поруч циліндричний планетарій із сграфіто Яна Галли. Усередині проектор Zeiss 1961 року все ще працює після шістдесяти з гаком років. Друге місце роботи установи — високо на Клеті; див. той розділ про мисливців на астероїди.
На місці
Купол із телескопом сидить на оригінальній функціоналістській будівлі 1930-х; циліндрична прибудова планетарію з астрономічним сграфіто Яна Галли росте поруч. Сад навколо спочатку садили як ботанічний…
Хронологія
- Říjen 1928 — založena Jihočeská astronomická společnost, první předseda Dr. Karel Vodička.
- 1931 — začíná stavba budovy hvězdárny.
- Léto 1934 — budova hotová, hostí astronomickou výstavu.
- 14. 11. 1937 — slavnostní otevření hvězdárny po instalaci hlavního dalekohledu, druhá veřejná hvězdárna v Čechách po Ondřejovu.
- 1939 — po vzniku protektorátu je Vodička jako bývalý legionář předčasně penzionován.
- 1942 — Vodička nucen odstoupit z čela astronomické společnosti.
- Do poloviny 50. let — provoz čistě na spolkovém, amatérském základě, bez placených zaměstnanců.
- Únor–květen 1945 — němečtí vojáci obsazují několik místností budovy až do začátku pražského povstání.
- Polovina 50. let — hvězdárna zestátněna, spolkový základ končí.
- 1957 — začíná budování horské pozorovatelny na Kleti jako pobočky.
- 1961 — koupen projekční přístroj Zeiss ZKP-1.
- 1971 — otevřena přístavba s planetáriem (architekti Ludvík Sýkora a Milan Pázler).
- Od 90. let — možná i videoprojekce a projekce počítačových dat.
- 2003 — zřizovatelem se stává Jihočeský kraj.
Запитання
(Jen to, co není výš.)
- Dá se do hvězdárny zajít bez rezervace? Ne spolehlivě — provoz je vázaný na konkrétní pořady podle kalendáře, ne na volnou prohlídku. Rezervace jde přes web hvezdarnacb.cz.
- Je uvnitř klimatizace, je to vhodné i v horku? Sál planetária je uzavřený vnitřní prostor bez oken, takže funguje jako úkryt před vedrem stejně dobře jako před deštěm.
Джерела
- https://budejcka.drbna.cz/zpravy/spolecnost/17645-hvezdarna-slavi-80-let.html — oslava 80 let, citace Jakuba Šimánka, film Objev na Střapaté hůrce
- https://budejcka.drbna.cz/zpravy/spolecnost/31211-budejcke-planetarium-slavi-padesat-let-od-otevreni.html — 50 let planetária, architekti, sgrafito Jana Hally, přístroj Zeiss
- https://ct24.ceskatelevize.cz/clanek/veda/ceskobudejovicka-hvezdarna-objevila-pres-1000-planetek-podivejte-se-na-jeji-nejlepsi-ulovky-88967 — historie, zestátnění, botanická zahrada, pobočka Kleť od 1957
- https://cs.wikipedia.org/wiki/Hv%C4%9Bzd%C3%A1rna_a_planet%C3%A1rium_v_%C4%8Cesk%C3%BDch_Bud%C4%9Bjovic%C3%ADch — ověření dat
- https://encyklopedie.c-budejovice.cz/clanek/hvezdarna-a-planetarium — ověření dat
- https://www.hvezdarnacb.cz/ — aktuální program, rezervace, ceník (ověřit přímo, web se nedal automaticky načíst)
- https://www.csfd.cz/film/8677-objev-na-strapate-hurce/prehled/ — údaje k filmu Objev na Střapaté hůrce
- https://cs.wikipedia.org/wiki/Karel_Vodi%C4%8Dka — Vodičkův životopis, legionářská minulost, penzionování za protektorátu
- https://www.planetky.cz/clanek/planetky-vodicka-jas-a-dalsi-pribehy-o-zalozeni-ceskobudejovicke-hvezdarny — stavba 1931–1934, výstava, otevření po instalaci dalekohledu
- https://www.hvezdarnacb.cz/cz/historie-hvezdarny — přesné datum obsazení budovy (únor 1945 – pražské povstání)