Podanie · České Budějovice
Zmora (můra)
Według wierzeń ludowych můra była żywą osobą, której dusza opuszczała ciało nocą. Siadała na piersiach śpiących, dławiła ich i przybierała małe postaci, na przykład źdźbło słomy. W Budějovicach opowiadano o niej dwie historie: jedną o szewcu i jego czeladniku, drugą o chłopcu młynarskim.
Ludzie kiedyś wierzyli, że můra przychodzi do śpiących i ich dławi. Mogła nawet przybrać postać maleńkiej rzeczy, której nikt by nie zauważył za dnia.
Jeden budziejovicki szewc miał dwóch czeladników. Pierwszy był zdrowy; drugi, który przyszedł do niego dopiero niedawno, był chudy i zawsze chorowity. Spali w małym pokoju obok sypialni mistrza. Nocą nowy czeladnik wzdychał i jęczał tak głośno, że szewc nie mógł spać.
Gdy to trwało długo, mistrz zdecydował zostać jedną noc na jawie. Wszedł do małego pokoju i czekał przy śpiącym młodzieńcu. Do jedenastej było cicho. Czeladnik leżał nieruchomo. Ledwie jednak wybiła jedenasta, zaczął się jęk. Mistrz nic nie widział na piersiach — tylko, mówią, źdźbło słomy. Chwycił je. Czeladnik obudził się z krzykiem i od tej nocy spał spokojnie.
Podobną historię opowiadano o chłopcu młynarskim. Wzorzec jest ten sam: nacisk na piersi, mała postać i ulga, gdy „můrę” się złapie. Dziś powiedzielibyśmy paraliż senny. Wtedy mówili můra.
Jak było naprawdę
Můra to postać czeskiej demonologii ludowej, która według wiary dławiła śpiących; to, co ludzie opisywali, dziś nazywa się paraliżem sennym i przeżywa je około jedna na osiem osób.
Můra to poświadczona idea ludowa, nie literacki wymysł. Encyklopedia Otty i Encyklopedia etnograficzna Czech, Moraw i Śląska opisują to samo, co nasz rozdział: istotę, która przychodzi do śpiących nocą, naciska na piersi i dławi, i która przybiera małe postaci, wśród nich źdźbło słomy.
To, co ludzie opisywali, odpowiada paraliżowi sennemu — prawdziwemu, powszechnemu stanowi neurologicznemu. Legenda to stara nazwa doznania, które nadal budzi ludzi w nocy.
Śladami podania
Ta legenda nie ma adresu ulicznego. Dzieje się w łóżku — i nadal się dzieje.
Skąd to wiemy
- Ottův slovník naučný, heslo Můra (mytologie), 1901
- Národopisná encyklopedie Čech, Moravy a Slezska, heslo můra, mora, morous, morák; Etnologický ústav AV ČR
- Encyklopedie Českých Budějovic, heslo pověsti
- AMBROŽ, Václav. Ze starých Českých Budějovic. České Budějovice: Stráž lidu, 1921
Wersja bez upiększeń
Hlavní verze vypráví, co mistr našel na tovaryšově hrudi. Tahle zůstane v posteli s tovaryšem, který je vzhůru a nemůže se pohnout.
Můra – Bez příkras